ARCHEOLOGIE

2007 - Vondsten Buitengoed Geul en Maas
2013 - Vondsten Cannerberg

Meer vondsten in de bouwkuip

Tijdens het graven van de tunnel worden niet alleen archeologische vondsten gedaan. Ook andere, soms vreemde, voorwerpen komen naar boven.

Klik rechtsonder om het filmpje te vergoten
Reconstructie van een boerderij van de Bandkeramiekers.

Illustratie: Mikko Kriek
Concept: Rijksmuseum van Oudheden/Luc Amkreutz; Archol/Ivo van Wijk

ARCHEOLOGIE

Bijgewerkt: april 2016

In Buitengoed Geul en Maas (2007) en op de Cannerberg (2013) werd archeologisch onderzoek gevoerd voor A2 Maastricht. Hieronder leest u hoe dat gebeurde en welke vondsten we ontdekten.

Actueel: Terugblik mini-symposium

Op 27 mei 2016 werd in het Regionaal Historisch Centrum Limburg het archeologisch onderzoek van A2 Maastricht feestelijk afgesloten. Twee lijvige onderzoeksrapporten werden aan wethouder Van Grootheest aangeboden. Het eerste rapport is geschreven door archeologen van ADC ArcheoProjecten uit Amersfoort en gaat over de opgravingen in de Landgoederenzone, aangevuld met onderzoek uitgevoerd in de N2-Corridor. Het tweede rapport is van ARCHOL uit Leiden en beschrijft de resultaten van de archeologische opgravingen op de Cannerberg, net buiten Maastricht.

De overhandiging van de twee rapporten is het sluitstuk van een archeologisch onderzoeksproces dat in 2005 begon met een bureaustudie en dus recentelijk met twee opgravingsrapporten eindigde. Via onderstaande link komt u meer te weten over de inhoud van beide opgravingsrapporten.

Mini-symposium op 27 mei 2016

De afgelopen jaren heeft voor A2 Maastricht archeologisch onderzoek plaatsgevonden in het Buitengoed Geul en Maas (voorheen Landgoederenzone) en op de Cannerberg. A2 Maastricht heeft hierover bericht tijdens de werkzaamheden en na afloop. Zo waren de vondsten op de Cannerberg te zien tijdens een tijdelijke expositie in het Centre Céramique. En een deel de vondsten in het Buitengoed zijn nog altijd te zien in het infocentrum A2 Maastricht. Parallel aan die informatievoorziening hebben de specialisten verder gewerkt aan hun rapportages. Deze werden vrijdag 27 mei 2016 aangeboden aan wethouder Gerdo van Grootheest.

Samen met vakgenoten, geïnteresseerden en vrijwilligers bij de opgravingen keken we nog een keer terug naar de vondsten en de betekenis voor de stad en omgeving.

Dit deden we o.a. via de volgende lezingen:
  • 'Van jachtkamp tot landgoed. In vogelvlucht langs de topvondsten van A2 Maastricht', door Peter Hazen, senior archeoloog van het ADC (Archeologisch Diensten Centrum), ArcheoProjecten
  • 'De eerste bewoners van Maastricht waren toch boeren', Een overzicht van het onderzoek op de Cannerberg, door Ivo van Wijk, senior  archeoloog bij ARCHOL, onderzoeksbureau Universteit Leiden. 
  • 'Archeologie A2: tunnelvisie of open blik? A2 onderzoek kenniswinst voor Maastricht’. De betekenis van de archeologische vondsten voor de stad Maastricht en omgeving. Door Gilbert Soeters, stadsarcheoloog van Maastricht. 
  • 'Project A2 Maastricht: archeologisch cement en historisch sentiment', door Jos Geurts, manager gebiedsontwikkeling van het Projectbureau A2 Maastricht.
Daarnaast werden er ook twee boeken gepresenteerd die in details weergeven wat er aan archeologisch onderzoek is verricht.
Settlement dynamics on the Cannerberg Settlement dynamics on the Cannerberg
Tien Millennia Bewoningsgeschiedenis in het Maasdal Tien Millennia Bewoningsgeschiedenis in het Maasdal
‘Settlement dynamics on the Cannerberg’
Een boek van Ivo van Wijk, senior archeoloog bij ARCHOL, onderzoeksbureau Universiteit Leiden.

> U kunt dit rapport hier downloaden.

Of wilt u een exemplaar bestellen? Stuur dan een mailtje naar info@archol.nl. Momenteel kost het prachtige boek €100. Archol bekijkt nog of het boekwerk goedkoper kan worden uitgegeven.

‘Tien Millennia bewoningsgeschiedenis in het Maasdal’
Een boek van o.a. P.L.M. Hazen, senior archeoloog ADC (Archeologisch Diensten Centrum), ArcheoProjecten, E. Drenth en E. Blom.

> U kunt dit boek hier downloaden.
Let wel op: het is een beveiligd bestand. Dat betekent dat u het bestand kunt afdrukken, maar wel in lagere kwaliteit. U kunt het boek ook in hoge kwaliteit bestellen:

> Klik hier om het boek in hoge kwaliteit te bestellen (€57,60 per stuk).
Een stukje geschiedenis ontbloot
Al in 2007 werd in de Landgoederenzone vooronderzoek gedaan in de vorm van boringen, gevolgd door proefsleuvenonderzoek. Op basis van de resultaten hiervan is besloten dat een opgraving nodig was. 

In het tunneltracé zijn geen opgravingen geweest. Booronderzoek en het nauwkeurig bestuderen van oude kaarten en foto’s hebben uitgewezen dat de kans dat hier waardevolle archeologie zou worden aangetroffen klein is. De oude A2 en de nieuwe tunnel liggen voor het grootse deel in een oude verlaten geul van de Maas. Deze lage trefkans, samen met de heel beperkte ruimte en het risico op ongelukken en vertraging, heeft het projectbureau en gemeente Maastricht doen besluiten om hier geen gravend onderzoek te doen. 

Waarom onderzoek op de Cannerberg op de grens tussen Maastricht en België en zo ver van het tunneltracé? Omdat natuurcompensatie ook een opdracht is van A2 Maastricht. De gemeente heeft hiervoor het Millenniumbos op de Cannerberg aangewezen. Dit bos is met maar liefst 16 voetbalvelden aan nieuwe natuur uitgebreid. Maar voor de nieuwe
aanplant moest eerst archeologisch onderzoek plaatsvinden.

Het onderzoek in de Landgoederenzone en op de Cannerberg, uitgevoerd door ADC ArcheoProjecten uit Amersfoort en ARCHOL uit Leiden, levert veel nieuwe informatie op over de ontwikkeling van het Maastrichtse landschap en haar bewoners gedurende de laatste 9000 jaar. Er zijn bij de opgravingen bijzondere vondsten gedaan die getuigen van een lange bewonings-geschiedenis in het gebied. Maastricht is al duizenden jaren een goede plek om te wonen!
Waarom archeologisch onderzoek?
In Nederland zorgt de Wet op de Archeologische Monumentenzorg ervoor dat archeologisch erfgoed beschermd wordt. Dat erfgoed omvat alle grondsporen, structuren en vondsten die ons iets kunnen leren over de menselijke samenlevingen uit het verleden. De wet zegt dat Rijk, provincie en gemeente bij hun ruimtelijke plannen, zoals A2 Maastricht, rekening moeten houden met het archeologisch erfgoed in de bodem. 

2007: Bijzondere vondsten in Buitengoed Geul en Maas ten noorden van Maastricht

Bij de opgravingen in de Landgoederenzone ten noorden van de stad zijn bijzondere vondsten gedaan die getuigen van een lange bewoningsgeschiedenis in het gebied. Die
vondsten vertellen ons mooie verhalen uit lang vervlogen tijden. Hieronder worden de belangrijkste vondsten beschreven.

Vroege Prehistorie

De oudste voorwerpen komen uit de Midden Steentijd, om precies te zijn het Midden Mesolithicum. In deze periode, zo’n 9000 jaar geleden (7100 - 6450 voor Chr.) werd gebruik gemaakt van vuursteen: de mensen hadden nog niet de kennis om gebruiksvoorwerpen van metaal (brons, ijzer) te maken. Bij Mariënwaard is een klein kampementje gevonden van jager-verzamelaars, met 1200 vuurstenen fragmenten en voorwerpen. Landbouw en veeteelt bestonden toen nog niet.

Late Prehistorie

Misschien wel de meest bijzondere vondst van de opgraving is een bronzen hielbijl uit de Midden- Bronstijd (1800 - 1100 voor Chr.).
Verrassend was ook dat er nabij de Ambyerweg sporen en voorwerpen werden aangetroffen uit de Vroege IJzertijd (800 - 500 voor Chr.). Het gaat om een erf, bestaande uit een huisplattegrond en een aantal kuilen en spiekers (een voorraadschuur op palen). Rond Maastricht is over deze periode niet veel bekend .
Romeinse tijd

Er zijn veel voorwerpen gevonden uit de Romeinse tijd (12 voor Chr. – 450 na Chr.), waaronder munten, fibulae (mantelspelden), beslagstukken, militaria en werktuigen. Een bijzondere vondst is een zegelring, met de beeltenis van een Romeinse heer of keizer. 

Daarnaast is er veel Romeins aardewerk aangetroffen, met name bij de Ambyerweg. Het meeste materiaal is gemaakt na het midden van de 2e eeuw en in de 3e eeuw. Het bestaat uit (stand)amforen (kruik met 2 oren), kookpotten met deksels en veel borden. De herkomst van het vondstmateriaal kan inzicht geven in de relatie van de vindplaats met de stad Maastricht. Een aantal scherven lijkt op het eerste gezicht afkomstig te zijn uit Belgische productiecentra en zou via de Via Belgica, die door Maastricht loopt, aangevoerd kunnen zijn.
Middeleeuwen

Een Romeinse stenen zuil gevonden op een Middeleeuwse vindplaats vertelt een bijzonder verhaal van hergebruik. Getuige de diepe kerven is het Romeins voorwerp 1000 jaar later als slijpsteen voor Middeleeuwse messen en ander gereedschap gebruikt.  

Overzicht vondsten
  • Twee vrijwel identieke ruwwandige potten uit de 1e eeuw, gevonden in een waterput bij de Meerssenerweg.  
  • Verbrande terra nigra fles afkomstig uit de 1-eeuwse waterput bij de Meerssenerweg. 
  • Ruwwandig kommetje uit de 1e of begin 2e eeuw. Het complete kommetje zat verstopt in een paalkuil en kan wellicht gezien worden als bouwoffer. 
  • Belgische beker uitgevoerd in terra rubra met kerfsnedeversiering afkomstig uit de 1-eeuwse waterput bij de Meerssenerweg.
  • Een kom van Terra Sigillata aardewerk uit de Romeinse Tijd. Datering tussen 125 en 200 AD.
  • Bovenzijde van een Middeleeuwse pot van Pingsdorf aardewerk. Datering tussen 1225 en 1275 AD.  
  • Pot of schaal uit een crematiegraf uit de Late IJzertijd. Datering tussen 195 en 12 v. Chr.  
  • Aardewerken minipotje uit Romeinse tijd, vermoedelijk 150 - 300 AD.
  • Fragment van een dakpan met indruk van hondenpoot. Romeinse Tijd.
  • Bronzen hielbijl uit Midden Bronstijd (1800 - 1100 v. Chr.). 
  • Fragment van glazen La Tène armband versierd met gele glaspastalijnen Late IJzertijd (250 - 12 v. Chr.).
  • Zegelring met gem van glaspasta met het portret van Romeinse heer. Datering 150 - 300 AD. 
  • Kleine slijpsteen, met gaatje, waarschijnlijk om aan de hals te dragen. Romeinse tijd of Middeleeuwen.
  • Zuiltrommel van zandsteen uit de Romeinse tijd. De zuil is versierd met schubben en bovenop is een vierkant gat zichtbaar, waarop de volgende zuiltrommel kon worden geplaatst. Aan de zijkanten zijn diepe slijpsporen zichtbaar. Waarschijnlijk is de steen in de Middeleeuwen hergebruikt als slijpsteen.

2013: Onderzoek op de Cannerberg: eerste bewoners met vaste woonplaats

7000 jaar oude nederzetting gevonden op Cannerberg
Tijdens een grote opgraving op de Cannerberg in 2013 (april tot juli) werd een gebied zo groot als 7 voetbalvelden blootgelegd. Op deze prachtige locatie bleek een 7000 jaar oud dorp van de zogenaamde Bandkeramiek verborgen te liggen. Deze Bandkeramiekers zijn de eerste landbouwers in Nederland. Ze zijn eigenlijk de eerste echte Maastrichtenaren, omdat zij kozen voor een vaste woonplaats in plaats van rond te trekken zoals de jagers en verzamelaars uit het Mesolithicum.
Het onderzoek leverde vele fraaie voorwerpen op van zowel vuursteen als natuursteen. Daarnaast werd er mooi versierd aardewerk gevonden. Het dorp had een omvang van 6-8 boerderijen waarin bij elkaar ongeveer 60 mensen woonden. Vermoedelijk is het ongeveer 100 jaar bewoond geweest. In de vele eeuwen na deze bewoning is er met regelmaat op de Cannerberg gewoond. Er zijn bijvoorbeeld sporen en vondsten gedaan uit de IJzertijd en Romeinse tijd. 
Belangrijkste vondst op de Cannerberg: gewichtjes van een weefgetouw van de mensen uit de LBK cultuur.
En niet een paar in een kuil van afval, maar een rij van 15 stuks! Door de vondst van een hele rij, wordt aangenomen dat hier daadwerkelijk een weefgetouw heeft gestaan. 
In 2013 werden de vondsten die opgegraven werden op de Cannerberg tentoongesteld in Centre Céramique. De tentoonstelling ‘De eerste Maastrichtenaren waren toch boeren!’ ging over oude en nieuwe ontdekkingen van de eerste boerennederzettingen rondom Maastricht. Speciaal voor deze expo is er een reconstructietekening gemaakt van de bandkeramische nederzetting op de Cannerberg.
Overzicht van de vondsten

Lineaire Bankeramiek (Vroeg Neolithicum, ca. 5250 – 4900 v. Chr.) 
  • Drie vuurstenen klingen (messen) die werden gebruikt voor het bewerken van leer en/of hout 
  • Gepolijste stenen dissels (bijlen) van amfiboliet en basalt die dienden om hout te bewerken. 
  • Een zogenaamd band-oor van een onversierde kookpot. Door de opening konden touwen geregen worden om de pot aan op te hangen 
  • Bandkeramisch (LBK) potje waarbij vermalen bot in de lijnversiering is gesmeerd 
  • Een gepolijste stenen dissel (bijl) die diende om hout te bewerken. 
Tweede Wereldoorlog 1940-1945
  • Fragmenten van een Amerikaanse krant en textielresten van mogelijk een parachute, gevonden in een afvalkuil uit de Tweede Wereldoorlog 
  • Afgeschoten munitie van een zwaar kaliber (Duits) geweer uit de Tweede Wereldoorlog 
  • Resten camouflage verf (groen en geel) in restanten van verfblikken, gevonden in een afvalkuil uit de Tweede Wereldoorlog 
  • Valgewichten van een fosforbrandbom, door de geallieerden afgeworpen

Meer bijzondere vondsten bij A2-werkzaamheden

Naast officieel archeologisch onderzoek zijn er bij de werkzaamheden voor A2 Maastricht ook toevalstreffers zoals mortierkogels.

Mortierkogels of mortierbommen werden in en rond Maastricht regelmatig in de bodem aangetroffen en zijn meestal een overblijfsel van de belegeringen die de vesting Maastricht in de achttiende eeuw moest doorstaan. De mortierkogels of –bommen waren hol en werden gevuld met kruit. Het gat werd gedicht met een houten tap waardoorheen een lont was aangebracht. De kogels werden door de explosievenopruimingsdienst EOD onschadelijk gemaakt omdat het vermoeden bestond dat het gevaarte nog geladen was. Zij spoelden de resten van het nog aanwezige kruit eruit. De Stichting Menno van Coehoorn heeft nuttige informatie versterkt over deze mortierkogels. 

Op de Cannerberg zijn Engelse flessen, kranten en een stuk parachute uit de Tweede Wereldoorlog aangetroffen. Ook deze speciale vondsten dragen bij aan het verhaal van een bijzonder stuk Maastricht.

Vondsten bekijken?

A2 Maastricht wil de archeologische vondsten graag delen met de inwoners van de stad en andere geïnteresseerden. In het Informatiecentrum A2 Maastricht worden de belangrijkste vondsten tentoongesteld. Het Informatiecentrum is iedere dinsdag en woensdag open van 10.00 uur tot 16.00 uur. Iedere eerste dinsdag van de maand kunt u terecht van 10.00 tot 20.00 uur.

Filmpjes bekijken?

U kunt ook een aantal filmpjes bekijken.

Tentoonstelling Centre Céramique:
Opgravingen Cannerberg:
Opgravingen Landgoederenzone:
Opening mini-tentoonstelling archeologie:
Mortierkogel Geusselt: