BODEMVERONTREINIGING

Cement-bentoniet is gebruikt bij de aanleg van de bouwkuip. Het materiaal oogt 'blauw' maar is geen verontreiniging! Het is natuurlijk materiaal dat uit klei en cement bestaat. Zolang het onder in de grond zit, ziet het blauwachtig uit. Komt het 'aan de lucht' en droogt het, dan wordt het weer grijze losse grond.

Wat is bodemverontreiniging?

Bodemverontreiniging is een term die we gebruiken als er door toedoen van mensen stoffen in de bodem of het grondwater terecht zijn gekomen die schadelijk kunnen zijn voor milieu of volksgezondheid.

Bodemverontreinigingen komen veel voor in Nederland. In de meeste gevallen is de blootstelling van mensen aan bodemverontreiniging zo laag, dat er geen nadelige gevolgen voor de gezondheid zijn te verwachten. Soms kan de blootstelling echter zo groot zijn dat gezondheidsrisico’s niet kunnen worden uitgesloten.

BODEMVERONTREINIGING

Publicatie 9 juni 2017

Aanpak bodemverontreiniging A2 Maastricht door de jaren heen

Vooral sinds het ontgraven van de bouwkuip voor de A2-tunnel in 2013 geven we hier actief voorlichting over. De voorlichting een samenwerkingsverband tussen projectbureau A2 Maastricht, Avenue2, GGD Zuid-Limburg en gemeente Maastricht. Projectbureau A2 Maastricht is opdrachtgever voor de planvoorbereiding en realisatie van A2 Maastricht.
De GGD Zuid Limburg is onafhankelijk adviseur bij planvoorbereiding en realisatie A2 Maastricht. Avenue2 is ontwerper en bouwer van de Groene Loper voor A2 Maastricht.
Voor het ontgraven en hergebruik van grond is de gemeente Maastricht het bevoegd gezag.

Actueel vragen uit Bauduinstraat in 2017
In het tweede kwartaal 2017 zijn vragen over mogelijke bodemverontreiniging in de Bauduinstraat gesteld. Enkele bewoners maken zich zorgen over het aantal kankerpatiënten in hun omgeving. Een medewerker van GGD Zuid Limburg en Avenue2 hebben een gesprek gehad met twee bewoners. Onderstaand de hoofdlijnen:

Wat is kanker?
Kanker is een verzamelnaam voor meer dan honderd verschillende soorten kanker. Bijvoorbeeld longkanker, borstkanker of darmkanker. Per soort kanker verschillen de behandeling en de kans op herstel. Het is belangrijk om te weten dat elke soort kanker andere oorzaken heeft. Daarom is het niet zinvol om bij allerlei verschillende soorten kanker te zoeken naar een oorzaak in het milieu. Het is meestal niet mogelijk om per persoon de oorzaak van kanker vast te stellen. Er kunnen meer factoren een rol spelen, zoals leeftijd, erfelijke aanleg, roken, zonlicht, ongezond eten, alcohol en weinig bewegen.
Bijna 30% van alle kankersterfte wordt veroorzaakt door roken. Bij minder dan vijf procent van alle mensen die kanker krijgen, ligt de oorzaak in het milieu. Voorbeelden zijn vervuiling van lucht, water, bodem of voedsel. Bij de meeste mensen wordt kanker dus niet veroorzaakt door het milieu of omgeving.

Kanker ontstaat in het verleden

Bij de mensen die nu kanker krijgen, is dat meestal het gevolg van gebeurtenissen van vele jaren geleden. Het gaat dus vooral om de situatie in het verleden. Die heeft meer invloed gehad dan de situatie nu. Ook als kanker is ontstaan door het milieu of de omgeving, dan ligt de oorzaak in het verleden. Meestal gaat het om gebeurtenissen van
meer dan tien jaar geleden.

Hoe vaak komt kanker voor?
Ongeveer een op de drie Nederlanders krijgt kanker. Iedereen krijgt dus te maken met mensen die kanker krijgen. Bijvoorbeeld in de familie, in de buurt of op het werk.
Kanker kan voorkomen op alle leeftijden, ook bij kinderen. Vanaf 40 jaar stijgt de kans op kanker steeds meer. Hoe ouder iemand is, hoe groter de kans is om kanker te krijgen. Dus in een wijk waar veel ouderen wonen, zullen meer mensen kanker hebben dan in een wijk waar veel jonge mensen wonen. Door de vergrijzing van de bevolking zijn er steeds meer mensen met kanker.

Wanneer is bodemverontreiniging slecht voor de gezondheid?
Wanneer mensen in contact komen met bodemverontreiniging kan er in sommige gevallen een risico voor de gezondheid ontstaan. Er zijn verschillende manieren waarop mensen in contact kunnen komen met verontreinigingen die in de bodem zitten. In de meeste gevallen gaat het dan om:

∙ inslikken van bodemdeeltjes (bijv. het hand-mond-gedrag van kinderen)
∙ consumptie van gewassen
∙ inademing van vluchtige stoffen (bijv. de binnenlucht in een woning)
∙ huidcontact.

De contactmogelijkheden van omwonenden en/of automobilisten met verontreinigde grond in het A2-uitvoeringsgebied was tijdens de uitvoering van het project (vooral de jaren 2010 – 2016) zeer beperkt. Op basis van de beschikbare gegevens over de bodemkwaliteit en de contactmogelijkheden met de bodem werden en worden gezondheidsrisico’s als gevolg van bodemverontreiniging niet verwacht.

Bodemkwaliteit in de Bauduinstraat


Rioolwerkzaamheden

In de Burgemeester Bauduinstraat zijn in 2011-2012 bodemwerkzaamheden uitgevoerd voor de vervanging van het riool. In de grond was een zinkverontreiniging aangetroffen. De vrijgekomen grond is destijds afgevoerd naar een erkend grondverwerkingsbedrijf. De aangetroffen zinkverontreiniging vormde geen risico voor de gezondheid van mensen De concentraties waren te laag en omwonenden zijn nauwelijks aan de grond blootgesteld.

“Blauwe grond?”
Een bewoner uit de Bauduinstraat heeft tijdens recente grondwerkzaamheden voor de afbouw van het totale verkeerssysteem A2 Maastricht in 2017 in de bodem ‘blauwe grond’ gezien. Hij heeft hier een handvol van gepakt en ergens neergelegd. Een dag later was het hoopje grond niet meer blauw, maar grijs. Bewoner vreest dat het hier om ernstig vervuilde grond gaat.
Hoogstwaarschijnlijk gaat het hier om CB-grond; cement-bentonietgrond. Cement-bentoniet is een natuurlijk materiaal dat gebruikt is voor het plaatsen van de damwandplanken, zodat de tunnel gegraven kon worden. Cement-bentoniet is een natuurlijk materiaal dat voor 97% uit klei bestaat en 3% uit cement. De kleur van dit mengsel is blauw, zolang het in de grond zit. Wanneer het ‘aan de lucht’ komt en droogt, verandert het in een grijze losse grond.

Onderstaand een foto van ‘blauwe’ cement-bentonietgrond bij het Europaplein in 2012.
Bij huidige grondwerkzaamheden in 2017 voor de afbouw van het totale verkeerssysteem kunnen resten van cement-bentoniet weer te zien zijn. Komt dit natuurproduct ‘aan de lucht’, dan verandert het in grijze losse grond.

Ophooggrond Bauduinstraat

Op het A2-werkterrein ter hoogte van het begin van de Burg. Bauduinstraat (1-43) is ophooggrond aangebracht als fundering/als onderlaag voor de Groene Loper voor voetgangers en fietsers. Deze is nodig voor de (civieltechnische) afwerking van de openbare ruimte. De grond moet voldoen aan de kwaliteitsafspraken die hierover gemaakt zijn met de gemeente Maastricht.
Gezien de kwaliteit van deze grond en de contactmogelijkheden vormt deze grond geen gezondheidsrisico’s voor omwonenden. Over de ophooggrond komen nog verschillende andere afdeklagen.

Vinylchloride?
Een bewoner uit de Bauduinstraat heeft aangegeven zich zorgen te maken over zijn gezondheid en denkt dat de klachten te maken hebben met de stof vinylchloride.
Vinylchoride is een vluchtige stof die wordt aangetroffen in bodem en met name grondwater op verontreinigde locaties. Verontreinigingen van vinylchloride in bodem en grondwater zijn in het algemeen het gevolg van afbraak van verontreinigingen met de oplosmiddelen per (tetrachlooretheen) en tri(trichlooretheen). Deze oplosmiddelen worden onder andere gebruikt voor de chemische reiniging van textiel en ontvetting.
Op de locatie Burg. Bauduinstraat is geen sprake van een dergelijke bodem- en/of grondwaterverontreiniging.

Bijgewerkt op 9 juni 2017

Ter voorbereiding van de graafwerkzaamheden: bodemkwaliteitskaart

In 2009 is het plan de Groene Loper van Avenue2 gekozen als beste plan voor de realisatie van A2 Maastricht. Avenue2 heeft in 2011 aanvullend milieutechnische onderzoek laten doen door een gespecialiseerd bureau. CSO Adviesbureau voor Milieu-Onderzoek B.V. heeft een zogenaamde Bodemkwaliteitskaart A2-traverse Maastricht’ gemaakt voor het hele uitvoeringsgebied A2 Maastricht vanaf ongeveer het Buitengoed Geul & Maas (voorheen Landgoederenzone) tot en met het Europaplein. Dit was gericht op ontgraven en zoveel mogelijk hergebruik van vrijkomende grond, eventueel na tijdelijke opslag. Voor het ontgraven en hergebruik van grond is de gemeente Maastricht het bevoegd gezag.

Een ‘bodemkwaliteitskaart’ laat o.a. zien aan welke kwaliteitseisen de bodem in een bepaald gebied moet voldoen. Dit is afhankelijk van hoe de bodem gebruikt gaat worden.

De ‘bodemkwaliteteitskaart’ is in 2012 vastgesteld door de gemeenteraad Maastricht. 
Per raadsbesluit van 16 mei 2017 het gebruik van de ‘Bodemkwaliteitskaart A2-traverse Maastricht’ verlengd tot en met 31 december 2017. Dan moet alle grondverzet voor de afbouw van het totale verkeerssysteem A2 Maastricht zijn afgerond.

Bijlage 1 raadsbesluit 16 mei 2017
Bodemkwaliteitskaart A2-traverse Maastricht

Bijlage 2 Aanpak Grondstromen Diffuse verontreiniging
Project De Groene Loper Maastricht. 

Ter voorbereiding van graafwerkzaamheden: bodemkwaliteitskaart

Gronddepot Wielerbaan januari 2014

Aan de noordkant van kruispunt Geusselt bij de voormalige wielerbaan was bijvoorbeeld  een overslagdepot.

Uitgegraven grond werd:
  • duurzaam hergebruikt in het uitvoeringsgebied voor A2 Maastricht zelf om zo het milieu zo min mogelijk te belasten en het aantal transportbewegingen te beperken  
  • naar een locatie in de buurt gebracht zoals de ENCI-groeve. 
  • door Avenue2 doorverkocht aan derden als grondstof. Zo heeft betonproducent Mebin grind uit de tunnelbouwkuip gebruikt in het beton voor de tunnel.  
  • indien noodzakelijk (o.a. wanneer verontreiniging werd aangetroffen) afgevoerd naar erkende verwerkers.

Locaties waar extra voorzichtig is gewerkt

Heerderweg
Bij de Heerderweg bevond zich een zogenaamde ‘historische verontreiniging’. Deze was ontstaan in de jaren 1959-1969 toen hier een stomerij gevestigd was. De destijds gebruikte oplosmiddelen zijn in de bodem achtergebleven en vormden een ‘verontreinigingsbron’. In de loop van de jaren is deze verder in de grond gezakt waardoor ook een grondwaterverontreiniging is ontstaan.
Van 2006 tot 2012 is een sanering van de bovenste grondlagen uitgevoerd door de gemeente Maastricht. Op een diepte van 6 tot 13 meter is een grondwaterverontreiniging achtergebleven, die geen risico’s oplevert voor de omgeving omdat deze verontreiniging diep zit en er geen blootstelling aan deze stoffen is. De gemeente houdt deze verontreiniging in de gaten en heeft hiervoor een monitoringsplan.
Bij de graafwerkzaamheden voor A2 Maastricht o.a. in 2013 is steeds rekening gehouden met de ‘historische verontreiniging’.
Koningsplein
Ook bij het Koningsplein was sprake van ‘historische verontreinigingen’ door oplosmiddelen. Deze verontreiniging was, zeer waarschijnlijk, afkomstig van één of meer bronnen ten oosten van de A2. Ook hier is de graafwerkzaamheden voor A2 Maastricht, vooral in 2013, steeds rekening gehouden met de ‘historische verontreiniging’.
Scharnerweg
Onder het huidige kruispunt Scharnerweg werd tijdens graafwerkzaamheden in 2013 asbest aangetroffen. De vervuiling vormde geen gevaar voor de omgeving: er werd gewerkt volgens een vast protocol, om verspreiding van bodemstofdeeltjes tegen te gaan. Zo werd de verontreinigde grond continue nat gehouden en deed Avenue2 bodemvochtmetingen om stof te voorkomen. Het vervuilde terrein werd afgezet en de grond weggegraven. De vervuilde grond werd opgeslagen in een depot en later afgevoerd naar een erkend verwerkingsbedrijf. Klik hier voor meer informatie over bodemverontreiniging.
Voltastraat
Onder de oversteek van de Voltastraat zat een bodemverontreiniging (met name zink). Deze verontreiniging heeft bij de grondwerkzaamheden in 2013 geen gevaar voor de omgeving opgeleverd, maar Avenue2 moest de grond wel saneren of, afhankelijk van de aard van de vervuiling, afvoeren naar een depot.  

Overigens konden er ook andere oorzaken zijn voor afvoer van grond naar een depot die helemaal niets te maken hadden met bodemverontreiniging. Er kon namelijk ook sprake zijn van een slechte ‘verdichtbaarheid’ van de grond. Deze grond heeft dan minder draagkracht. Of eenvoudig te weinig ruimte om ter plaatse grond tijdelijk te kunnen opslaan. 

Meest gestelde vragen"

Wat is de industriële voorgeschiedenis van het A2-tracé?
Maastricht heeft een lange industriële geschiedenis door de ligging aan de Maas en de aanwezigheid van kolen en ertsen. In een deel van het A2-tracé ligt de zogenaamde ‘Heugemse Overlaat’, een oud winterbed van de Maas. Bij hoge waterstanden in de Maas werd water afgevoerd via de overlaat en stonden geregeld grote delen van Wyckerpoort onder water. In de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw is de overlaat opgehoogd met grond, bouwpuin en meer.
terug naar boven

Is er archiefonderzoek gedaan voor de uitvoering van A2 Maastricht?
Ja, het projectbureau A2 Maastricht heeft, i.s.m. de gemeente Maastricht, archiefonderzoek gedaan. Het onderzoek is uitgevoerd in de periode van circa 2004 en 2008 in het Rijksarchief. Daarbij is de locatie van de Heugemse Overlaat in kaart gebracht. Ook gegevens van historische kaarten werden geraadpleegd. Daarnaast zijn boringen uit de archieven van TNO en de Rijksgeologische Dienst verzameld en geraadpleegd.

De historie van de aanleg en wijzigingen van de huidige N2/A2 zijn via oude ontwerptekeningen van RWS en luchtfoto’s nader bekeken. En door specialisten op bodemhygiënisch gebied zijn archieven geraadpleegd op zowel oude hinderwetvergunningen als oude luchtfoto’s/kaarten. Ook de heemkundevereniging van de wijk Heer heeft historische informatie ter beschikking gesteld. Zo zijn industriële activiteiten en andere zaken die tot een bodemverontreiniging kunnen leiden, zo goed mogelijk gereconstrueerd.
terug naar boven

Zijn er grondboringen verricht voor de uitvoering van A2 Maastricht?
In de periode 2005-2009 hebben projectbureau A2 Maastricht en gemeente Maastricht grondboringen gedaan. Op het tracé van de huidige N2/A2 zijn tientallen boringen uitgevoerd tot ongeveer 7 meter diepte om een beeld te krijgen van de verontreinigingen.
De bodem langs het tracé is verontreinigd maar niet ernstiger dan voor een grote industriestad te verwachten is. In de bovenste meters van de bodem zijn puin en asfaltresten aangetroffen.
terug naar boven

Wat heeft bouwer Avenue2 aan onderzoek gedaan voordat de werkzaamheden begonnen? 
In 2009 is het plan de Groene Loper van Avenue2 gekozen als beste plan voor de realisatie van A2 Maastricht. Avenue2 heeft in 2011 aanvullend milieutechnische onderzoek laten doen door een gespecialiseerd bureau. CSO Adviesbureau voor Milieu-Onderzoek B.V. heeft een zogenaamde ‘Bodemkwaliteitskaart A2-traverse Maastricht’ gemaakt voor het hele uitvoeringsgebied A2 Maastricht vanaf ongeveer het Buitengoed Geul & Maas (voorheen Landgoederenzone) tot en met het Europaplein. Dit was gericht op ontgraven en zoveel mogelijk hergebruik van vrijkomende grond, eventueel na tijdelijke opslag. Voor het ontgraven en hergebruik van grond is de gemeente Maastricht het bevoegd gezag.    

Een ‘bodemkwaliteitskaart’ laat o.a. zien aan welke kwaliteitseisen de bodem in een bepaald gebied moet voldoen. Dit is afhankelijk van hoe de bodem gebruikt gaat worden. 
terug naar boven

Hoe heeft Avenue2 tijdens de graafwerkzaamheden een vinger aan de pols gehouden? 
Zoals bij elk project waar grondstromen vrijkomen hebben we gelet op afwijkende bodemlagen ten opzichte van hetgeen op basis van eerder uitgevoerd bodemonderzoek en historisch onderzoek was te verwachten (bijvoorbeeld afwijkende kleuren, geuren en grote hoeveelheid bodemvreemd materiaal). Als een afwijking werd aangetroffen dan bekeken de uitvoerders, samen met de afdeling bodem van Avenue2, ter plaatse wat er aan de hand was. Vervolgens (al dan niet na aanvullende bodemonderzoek) werd de bestemming van de vrijkomende grond bepaald. Ook de afdeling Handhaving van de gemeente Maastricht was hierbij betrokken.
terug naar boven

Hoe is Avenue2 tijdens de realisatie van A2 Maastricht omgegaan met verontreinigde grond? 

Grond
In geval er onverwachte vervuiling werd aangetroffen, waarbij de grond niet voldeet aan de eisen die golden voor hergebruik, dan werd dit materiaal in principe afgevoerd naar een erkende verwerker of tijdelijk opgeslagen op een nooddepot. Dit laatste gebeurde alleen op momenten dat een erkende verwerker bijvoorbeeld gesloten was of de grond echt onmiddellijk van de ontgravingslocatie verwijderd moest worden. Op het nooddepot opgeslagen grond werd conform de daarvoor geldende eisen opgeslagen. De vrijkomende grondstromen werden  altijd geregistreerd, zodat bekend was waar de grond naar toe ging. Periodiek werd dit grondstromenregistratiesysteem ingezien door de bodemhandhaver van de gemeente Maastricht.
 
Grondwater
Tijdens de bouw van de A2-tunnel hield Avenue2 de bouwkuip droog met behulp van ‘retourbemaling’. Het grondwater werd opgepompt en op andere plekken dicht bij de bouwkuip terug in de grond gebracht. Dat gebeurde via een stelsel van leidingen. Samen met het bevoegde gezag, de gemeente Maastricht, was een monitoringsplan opgesteld. Dat hield in dat de grondwaterstand en de kwaliteit van het opgepompte water nauwlettend gevolgd werd. Waar nodig werd in de uitvoering bijgestuurd. Het grondwaterpeil en –stroming bleef zo stabiel en verontreinigd grondwater werd op de huidige plek gehouden.
terug naar boven

Levert bodemverontreiniging risico's op voor de gezondheid?

Wanneer mensen in contact komen met bodemverontreiniging kan er in sommige gevallen een risico voor de gezondheid ontstaan. Er zijn verschillende manieren waarop mensen in contact kunnen komen met verontreinigingen die in de bodem zitten. In de meeste gevallen gaat het dan om:

  • inslikken van bodemdeeltjes (bijvoorbeeld het hand-mond-gedrag van kinderen) 
  • consumptie van gewassen
  • inademing van vluchtige stoffen (bijvoorbeeld de binnenlucht in een woning)
  • huidcontact

De contactmogelijkheden van omwonenden en/of automobilisten met verontreinigde grond in het A2-gebied was tijdens de uitvoering van het project zeer beperkt. Op basis van de beschikbare gegevens over de bodemkwaliteit en de contactmogelijkheden met de bodem worden en werden gezondheidsrisico’s als gevolg van bodemverontreiniging niet verwacht. 
terug naar boven

Hoe heeft Avenue2  de eigen medewerkers tijdens de werkzaamheden beschermd in verontreinigd gebied? 
Tijdens de werkzaamheden heeft Avenue2 voortdurend gemeten. Als uit de meetresultaten bleek dat er sprake was van een verontreiniging, bepaalde de afdeling Veiligheid, Gezondheid en Milieu (VGM, Avenue2) samen met team Veiligheid en Leefbaarheid van de gemeente Maastricht, welke maatregelen nodig waren om gezondheidsrisico’s voor medewerkers te voorkomen. Bij een zware verontreiniging schakelden we een Veiligheidskundige en arbeidshygiënist in. De beschermingsmiddelen die vervolgens ingezet werden, konden heel verschillend zijn en varieerden van speciale kleding tot persluchttoestellen. De dienst Inspectie van het Ministerie van Sociale Zaken en Welzijn had een controlerende taak.
terug naar boven  

Heeft het uittrillen van de damwandplanken in 2013 bij de Heerderweg gevaar opgeleverd voor omwonenden en automobilisten?  
Nee. De verontreiniging bij de Heerderweg bestond  uit oplosmiddelen die zouden verdampen bij contact met de buitenlucht. Eventueel vrijgekomen dampen zouden zijn opgeloste en waren daardoor niet meer meetbaar.  De afstand van het werkgebied tot de rijweg en woningen was groot genoeg om contactmogelijkheden uit te sluiten.
terug naar boven

De verontreiniging bij de Heerderweg zat in het grondwater. Waarom leverde dat in 2013 risico’s op tijdens het uittrillen van de damwandplanken? 
De damwandplanken waren  tot een diepte van 25 meter in zogenaamde ‘cement-bentonietsleuven’ afgehangen. Op deze diepte bevond zich verontreinigd grondwater. Daarom moest Avenue2 ervan uitgaan dat de planken in contact waren gekomen met de verontreiniging en beschermende maatregelen voor onze eigen medewerkers nodig waren. Welke maatregelen ingezet werden bepaalde Avenue2 niet zelf. Dat gebeurde altijd in samenspraak met de afdeling Veiligheid, Gezondheid en Milieu (VGM, Avenue2) en team Veiligheid en Leefbaarheid van de gemeente Maastricht. Bij zwaardere verontreinigingen schakelden Avenue2 ook een Veiligheidskundige en arbeidshygiënist in.
terug naar boven

Wat is er in 2013 gebeurd met verontreinigende damwandplanken? 
Verontreinigde damwandplanken werden binnen het werkterrein opgeslagen. Aan het einde van de werkdag werden de planken afgevoerd naar een depot om voorbereid te worden voor hergebruik. Omdat de oplosmiddelen dan al verdampt waren, leverde dit geen enkel risico voor de omgeving op.
terug naar boven